We hebben uitgebreid onderzocht hoe gezondheidsindicatoren wereldwijd in 2020 veranderden ten opzichte van 2019. Lees verder voor alle details.
Bij de woorden ‘terugblik op het jaar’ slaak je misschien een zucht en wil je het liefst ver weg van een van de meest ontwrichtende periodes voor de volksgezondheid in de recente geschiedenis. Toch was niet alles kommer en kwel tijdens de pandemie. Zoals uit ons gegevensonderzoek naar COVID-19 in mei bleek, sliepen mensen meer, was er geen sprake van een sterke gewichtstoename en daalde de hartslag tijdens de slaap. Maar nu de pandemie zich langer en in golven over de wereld heeft verspreid, zijn die trends dan gebleven of veranderd? Dat het einde van het jaar voor ons niet snel genoeg kan komen, blijkt wel uit het ruime aanbod kerstversiering waarop 2020 als een brandende vuilnisbak wordt afgebeeld. Schrijven we 2020 af als een verloren jaar? Lees verder voor de soms verrassende resultaten.
2020: we probeerden erdoorheen te slapen
Mensen verloren in 2020 geen slaap; ze sliepen zelfs langer. Gemiddeld sliepen mensen per nacht acht minuten en 34 seconden langer dan in 2019. De grootste toename was te zien in het Verenigd Koninkrijk, waar mensen gemiddeld elf minuten en 40 seconden langer per nacht sliepen dan het jaar ervoor.
Waarom sliepen mensen langer? Een sterke afname van het nachtleven in onder meer het Verenigd Koninkrijk en veel minder restaurantbezoek in de VS (goed voor 240 miljard dollar omzetverlies), samen met verplichte avondklokken wereldwijd, hebben er waarschijnlijk toe geleid dat mensen langer sliepen. Ook de toename van thuiswerken speelde mee: veel kantoormedewerkers hoefden niet meer te reizen en konden daardoor mogelijk langer slapen. Eén opvallende uitzondering? De verkiezingsnacht van 3 november. Hoewel de officiële uitslag van de presidentsverkiezingen pas op 7 november werd bekendgemaakt, sliepen mensen tijdens de verkiezingsnacht korter in de Verenigde Staten en andere landen. In de VS was dat bijna 25 minuten minder: 6 uur en 53 minuten tegenover de gebruikelijke 7 uur en 18 minuten. Naast de langere slaapduur lijkt ook de slaapkwaliteit in verschillende landen te zijn verbeterd. Zoals hieronder te zien is, kwamen hoge slaapscores in 2020 vaker voor dan in 2019, waardoor het aandeel gemiddelde en lage scores afnam.
De mogelijke scores zijn hoog bij 75 of meer, gemiddeld bij 50 tot 75 en laag bij 49 of minder. De slaapscores worden berekend op basis van vier factoren:
- Duur (totale slaaptijd)
- Regelmaat (hoe constant de tijden zijn waarop je naar bed gaat en wakker wordt)
- Diepte (deel van de nacht in herstellende slaapfasen en diepe slaap)
- Onderbrekingen (tijd die je wakker doorbrengt)
Waardoor stegen de slaapscores, behalve door langer te slapen? Minder lawaai door het nachtleven in steden kan een verklaring zijn. Een andere mogelijkheid is minder sociale jetlag: mensen waren minder vaak tot laat aan het uitgaan, waardoor hun slaapritme minder afweek van dat op werkdagen. Zonder huisfeestjes en met weinig andere plekken om samen te komen dan het vertrouwde digitale scherm, konden mensen de hele week een regelmatiger slaapschema aanhouden. Langer slapen en hogere slaapscores zijn positief, maar hoe beïnvloedden de andere gebeurtenissen in de wereld de gezondheid? We onderzochten de hartslag tijdens de slaap. Een lagere hartslag tijdens de slaap is een teken van goede gezondheid: het hart hoeft dan minder hard te werken om bloed rond te pompen. Wat laten de gegevens zien? Ook hier was er een positief verschil tussen 2020 en 2019: de hartslag tijdens de slaap lag in 2020 gemiddeld 0,54 slagen per minuut lager. Niet alle landen zagen dezelfde daling. Canada sprong eruit met een afname van 2,56 slagen per minuut. In slechts twee landen steeg de hartslag: in het Verenigd Koninkrijk met 0,15 en in Zwitserland met 0,58 slagen per minuut.
We vermoeden dat veel van de bovengenoemde factoren de hartslag hebben beïnvloed, waaronder thuisblijfmaatregelen, minder uitgaan en alcoholgebruik, en minder stress door woon-werkverkeer.
We deden het rustiger aan
Quarantaine had een grote invloed op hoeveel we liepen: wereldwijd zetten mensen in 2020 gemiddeld 10% minder stappen per dag dan in 2019, oftewel 511 stappen minder. Naast de verplichte thuisblijfmaatregelen in veel landen kan dit ook komen doordat mensen minder naar hun werk reisden en minder liepen op de werkplek. In landen als de Verenigde Staten werken bijna twee keer zoveel werknemers thuis als op kantoor. Niet meer naar het trein- of busstation lopen, overstappen en aan het eind van de dag dezelfde route terug afleggen, kan dus helpen verklaren waarom wereldwijd minder stappen werden gezet. Zweden, dat wereldwijd bekend werd doordat het vergeleken met zijn buurlanden weinig beperkende maatregelen nam, liet juist een van de kleinste dalingen in activiteit zien: gemiddeld slechts 87 stappen per dag minder dan in 2019. Het aantal stappen is één maatstaf voor activiteit, maar hoe werden trainingen beïnvloed?
Binnen sporten was voor veel mensen lastig doordat sportscholen gesloten waren of minder bezoekers toelieten. In verschillende landen mocht je bovendien alleen naar buiten als het noodzakelijk was. Wereldwijd daalde hardlopen gemiddeld met 1,75% en zwemmen met bijna 30%. Sommige trainingen werden echter minder geraakt dan andere. Fietsen nam wereldwijd met 8% toe. Dat kan ermee samenhangen dat veel landen in grote steden meer fietspaden aanlegden: met de fiets naar het werk of door de stad rijden, in de frisse buitenlucht, voelde veiliger dan samen met andere reizigers in de trein zitten.
Wacht maar tot je dit over gewicht hoort…
Sommige vormen van activiteit namen toe en andere trainingen af. Maar welke invloed hadden al deze factoren, samen met slaap, quarantaine en al het andere, op het gewicht? Was 2020 ook voor de kilo’s of ponden op de weegschaal een rampjaar? De cijfers zijn binnen: wereldwijd was het gemiddelde gewichtsverlies in 2020 0,14 kg groter dan in 2019. En er is meer goed nieuws: ook het wereldwijde gemiddelde verlies aan vetmassa was in 2020 0,15 kg groter dan in 2019. Dat lijkt misschien niet te stroken met de enorme stress, wanhoop en nabijheid van de koelkast die velen hebben ervaren. Maar gezien de factoren die we al bespraken, is de algemene trend om niet aan te komen begrijpelijk. Meer slapen met minder sociale jetlag kan leiden tot meer gewichtsverlies. En hoewel veel restaurants en cafés minder bezoekers kregen, aten meer mensen thuis. Dat betekent minder calorieën, zout en verzadigd vet, naast gezondere voedingskeuzes. Het gewicht vertoont dus in het algemeen geen stijgende trend. Maar nu het pandemiejaar emotioneel en mentaal zijn tol heeft geëist, wat is er veranderd aan onze persoonlijke doelen om af te vallen? Hebben we alle hoop opgegeven en alleen nog maar series gekeken en gesnackt, of heeft deze gezamenlijke uitdaging ons juist tot actie aangezet? In 2020 viel 46% van de gebruikers die minstens één kilogram (2,2 pond) wilden verliezen daadwerkelijk af. Van degenen die ambitieuzer waren en meer dan 5 kg (11 pond) wilden afvallen, slaagde 18% daarin. In 2019 waren die percentages respectievelijk 41% en 16%. Dat laat zien dat 2020 voor afvaldoelen een beter jaar was dan 2019.
Sterke stijging in temperatuurmetingen?
Activiteit, slaap en gewicht werden in 2020 wereldwijd beïnvloed, maar heeft de pandemie mensen er ook toe aangezet vaker hun temperatuur te meten? Een verhoogde temperatuur, zoals bij griep, kan een aanwijzing zijn voor COVID-19. Werden er wereldwijd in 2020 dus vaker temperaturen gemeten dan in 2019? De onderstaande grafiek laat voor 2019 een U-vormig patroon zien dat overeenkomt met het gebruikelijke aantal temperatuurmetingen. In de zomer meten mensen hun temperatuur doorgaans minder vaak dan in de herfst en winter, wanneer het griepseizoen speelt. In maart 2020, tijdens de eerste COVID-19-piek in Europa en de Verenigde Staten, nam het aantal temperatuurmetingen echter sterk toe.
Richting de zomer ontstaat opnieuw een U-vormig patroon, maar zonder de geleidelijke regelmaat van 2019. Zelfs in mei, de maand met de minste temperatuurmetingen in het COVID-19-jaar, lag het aantal nog ruim boven de hoogste aantallen van 2019. Vanaf september 2020 bleef het aantal metingen dicht bij het niveau van maart. Hoewel sommige mensen die met COVID19 besmet zijn geen symptomen hebben, gebruikten steeds meer bedrijven, werkplekken en scholen temperatuurmetingen om te bepalen of iemand een gebouw mocht betreden. Ook thuis maten mensen vaker hun temperatuur om mogelijke COVID-19-symptomen op te sporen. Zelfs na de pandemie zou temperatuurmeting binnen instellingen een gebruikelijkere maatregel kunnen blijven.
Conclusie
Was 2020 een rampjaar? In veel opzichten wel. Maar als we kijken naar de gezondheid buiten de directe gevolgen van COVID-19, schetsen de gegevens eerder het beeld van een smeulend vuurtje dan van een uitslaande brand: het is zorgwekkend, maar niet volledig uit de hand gelopen. Er zijn zelfs positieve trends op het gebied van slaap en gewicht. Die kunnen samenhangen met vaker en gezonder thuis eten, meer tijd om te slapen doordat woon-werkverkeer afnam, en minder sociale jetlag doordat mensen minder laat uitgingen. Tegelijkertijd daalde de algemene activiteit, namen sommige trainingen sterk af en werd de temperatuur vaker gemeten dan ooit. Toch voelde 2020 voor velen zonder twijfel als een rampjaar, onder meer door sociaal isolement, baanverlies en sterfgevallen door COVID-19. Dat alles riep angst, boosheid, onzekerheid en verdriet op. De gegevens kunnen geen zonnig beeld schetsen van een jaar dat in sommige landen schrijnende ongelijkheid tussen bevolkingsgroepen blootlegde en elders een gebrek aan gezamenlijke kennis over volksgezondheid liet zien. Maar te midden van alle ontreddering en teleurstelling biedt het enige troost dat harde gezondheidsgegevens van miljoenen mensen laten zien dat het met ons mogelijk minder slecht gaat dan we denken. Als we naar die gegevens handelen, kunnen we de volksgezondheid misschien verbeteren met beleid dat beter slapen, gezonder eten en een gezonder gewicht bevordert.
Methodologie
Dit onderzoek is uitgevoerd door Withings op basis van geanonimiseerde, samengevoegde gegevens van een groep van 5 miljoen gebruikers van slimme weegschalen, hybride smartwatches en slimme thermometers van Withings over de hele wereld. Withings garandeert de vertrouwelijkheid van persoonsgegevens en beschermt de privacy van al zijn gebruikers. Daarom zijn alle gegevens voor dit onderzoek zorgvuldig geanonimiseerd en samengevoegd om heridentificatie te voorkomen.